تبلیغات
بانک مقالات مشاوره تحصیلی - بررسی وضع مطلوب و موجود تربیت فرهنگی- هنری دانش آموزان (قسمت اول )
بانک مقالات مشاوره تحصیلی            


1800 مقاله روانشناسی در وبلاگ دیگر من

بانک جامع مقالات روانشناسی و مشاوره









● مقدمه:

آموزش و پرورش در هر جامعه یکی از نهادهای تأثیرگذاری است که انتظار میرود به طور متوازن و متعادل به جنبههای مختلف وجودی انسان توجه داشته و زمینهها و اسباب لازم را برای رشد همه جانبه دانشآموزان فراهم سازد. بر خلاف این انتظار، اکثر نظامهای آموزشی با محدود نگری بر جنبههای شناختی تأکید کرده، سایر ابعاد وجودی انسان را نادیده گرفته و یا کمتر به آنها پرداختهاند. تأکید بر بعد شناختی و بیتوجهی یا کمتوجهی نسبت به سایر ابعاد وجودی انسان، مانع از پرورش انسان کامل، یعنی انسانی که در زمینههای اعتقادی، ارزشی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، هنری، اخلاقی و ... پرورش یافته و فرهیخته شده باشد؛ میشود. این در حالی است که برخورداری از یک جامعه متعادل منوط به آن است که هوشها، استعدادها و توانمندیهای متکثر انسانی در درون نظام آموزش و پرورش معتبر شمرده شده و باور به این تکثر، مبنای سیاستگذاریها، برنامهریزیها و اقدامات؛ قرار گیرد.

در واقع، پیشرفتها و تحولات پرشتاب کنونی و مطرح شدن دیدگاههایی همچون تکثرگرایی شناختی، هوشهای چندگانه، انواع سواد، هوش هیجانی و غیره؛ ایجاب می کند که با نگاهی جامع به انسان، امکان پرورش شخصیتی متوازن فراهم گردد. با وصول به این مقصود میتوان گفت که اثربخشی و کارآیی نظام آموزشی، به ویژه از منظر پرورش انسانهای کامل، رشد یافته، و فرهیخته تحقق یافته و صورت عمل به خود گرفته است.

یکی از ابعاد وجودی انسان که در نگاهی جامع به او، باید مورد توجه قرار گیرد و نسبت به پرورش آن اقدام شود، بعد هنری و زیباییشناختی انسان است. بدیهی است که تحقق این مقصود، در مقیاس خرد و در قلمرو آموزش و پرورش، منوط به آن است که به تربیت هنری دانشآموزان هم، همچون تربیت شناختی و علمی و سایر انواع تربیت؛ بهای درخور و شایسته داده شود. در همین راستا، ضرورت دارد که با تعیین سیاستها، و طراحی برنامهها؛ اقدامات و فعالیتهای لازم صورت گیرد. طبیعتاً گام برداشتن در مسیر تحقق وضع مطلوب و عملی کردن سیاستها و اجرای برنامهها، مستلزم شناخت وضع موجود است. از این رو، میبایستی در ابتدا وضع موجود ترسیم و توصیف شود و سپس مورد تحلیل و ارزیابی قرار گیرد.

● هدف پژوهش:

هدف از انجام این پژوهش، تحلیل و ارزیابی وضع موجود تربیت هنری و تعیین نقاط قوت و ضعف آن است.

● پرسشهای پژوهش:

۱) وضع مطلوب تربیت هنری با توجه به عملکرد یادگیری کدام است؟

۲) وضع موجود تربیت هنری با توجه به عملکرد یادگیری کدام است؟

۳) نقاط قوت و ضعف نظام مدیریت و راهبری برای تحقق وضع مطلوب در این نظام چیست؟

۴) نقاط قوت و ضعف نظام تأمین منابع انسانی برای تحقق وضع مطلوب در این نظام چیست؟

۵) نقاط قوت و ضعف نظام تأمین منابع مالی و مادی برای تحقق وضع مطلوب در این نظام چیست؟

۶) نقاط قوت و ضعف نظام برنامهریزی درسی و آموزشی برای تحقق وضع مطلوب در این نظام چیست؟

۷) نقاط قوت و ضعف نظام تحقیق و توسعه برای تحقق وضع مطلوب در این نظام چیست؟

● روش پژوهش:

این پژوهش، مطالعهای از نوع تحلیلی میباشد. در این نوع پژوهشها، اطلاعات مورد نیاز از اسناد و مدارک موجود، استخراج و سپس تحلیل میشود.

منابعی که در این پژوهش به آنها مراجعه شد عبارتند از: طرحهای پژوهشی مراکز پژوهشی داخل و خارج از آموزش، پایاننامهها، گزارشهای تهیه شده توسط ادارات و دفاتر مرتبط در آموزش و پرورش، آمار و اطلاعات مربوط به این حوزه در آموزش و پرورش.

در ابتدا، همه منابع مرتبط در مراکز مختلف شناسایی گردید. سپس منابع قابل استفاده به لحاظ محتوایی و روششناختی، مورد مطالعه قرار گرفته و نتایج آنها استخراج گردید. اطلاعات حاصله پس از ساماندهی و دستهبندی موضوعی، تجزیه و تحلیل شده و بر اساس یافتههای قبلی اعم از منابع نظری و پیشینه پژوهشی، تفسیر شدند.

همان طور که اشاره شد تحلیل و ارزیابی وضع موجود تربیت هنری و تعیین نقاط قوت و ضعف آن، انگیزه انجام این مطالعه بوده است.

نکتهای که لازم است در اینجا توضیح داده شود این است که در ابتدا مقرر گردیده بود که این پژوهش در خصوص وضعیت تربیت فرهنگی و هنری صورت گیرد. همان گونه که آشکار است، تربیت فرهنگی مقولهای بسیار گسترده میباشد که همچون چتری همه ابعاد تربیت را در بر میگیرد. به عبارت دیگر ابعاد مختلف تربیت، اعم از اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، دینی، علمی و ... همه جنبههایی از تربیت فرهنگی هستند. از این رو، نمیتوان تربیت فرهنگی را به دایرهای معین و مصداقی خاص، محدود کرد.

بررسی گزارشهای تهیه شده توسط بخشها و دفاتری که در معاونتهای مربوطه، مسئول فعالیتهای فرهنگی و هنری بوده و هستند و نیز مطالعه پژوهشهایی که در خصوص کانونهای فرهنگی و تربیتی انجام شده است، همانگونه که از ابتدا قابل تصور بود، مؤید این ادعا میباشد. نتایج حاصل از این بررسیها حاکی از آن است که این فعالیتها یا صبغه دینی دارد و در قالب مسابقات قرآن و نهجالبلاغه و ... انجام میشود، یا شکل ورزشی دارد و به صورت بازیها و مسابقات ورزشی به اجرا در میآید، و یا به صورت فعالیتهای هنری ظاهر میشود. بدیهی است که با این وصف، این پژوهش، صرفاً فعالیتهای هنری را شامل میشود. از این گذشته، بررسی گزارشها و پژوهشهایی که به نوعی در چارچوب تربیت فرهنگی انجام شده است، نشان از بی سامانی نظری دارد. به عبارت دیگر، اگر چه در سطح کلان، در جهت سیاستگذاری فرهنگی گامهایی برداشته شده، و نیز اگر چه در سطح میانی، در اهداف هشتگانه آموزش و پرورش، یک دسته اهداف تحت عنوان اهداف فرهنگی و هنری، تعیین شده است؛ لیکن این بیسامانی نظری حکایت از آن دارد که این پدیده – تربیت فرهنگی – مفهومپردازی نشده است. به عبارت دیگر حتی نمیتوان گفت که بین نظریه و عمل فاصله افتاده است، چرا که نظریهای وجود ندارد یا حداقل در حوزه آموزش و پرورش، در مورد تربیت فرهنگی این کار صورت نگرفته است. البته جستوجوی منابع لاتین هم نشان داد که این مفهوم در ادبیات خارجی هم وجود ندارد. احتمال دیگری که وجود دارد و لازم است مورد توجه قرار گیرد این است که شاید این پدیده به لحاظ ماهیت از چنین شمولی برخوردار است. به هر حال، با توجه به دلایلی که برشمرده شد این پژوهش به بررسی وضعیت تربیت هنری در آموزش و پرورش ایران، محدود گردید.

از جمله مسائل و مشکلات اجرایی که میتوان به آنها اشاره کرد عبارتند از: محدودیت شدید منابع فارسی در این زمینه، محدود بودن تعداد پایاننامهها و طرحهای پژوهشی انجام شده در این زمینه، فقدان ساماندهی منابع اطلاعاتی موجود و ضعف شدید مستندسازی در آموزش و پرورش، پراکندگی اطلاعات و عدم امکان دسترسی به آنها، جابهجایی زیاد مسؤلان ادارات و دفاتر حوزه ستادی و لذا ناآشنایی آنها با حوزه تحت مدیریت خویش، عدم تمایل به در اختیار گذاشتن گزارشها و منابع مکتوب، پایبندی شدید مسؤلان و کارشناسان دفاتر ستادی به نظام شدیداً بوروکراتیک و سلسله مراتبی، عدم حاکمیت بینش علمی بر کارگزاران آموزش و پرورش یا حداقل ضعف این بینش، عدم اعتماد به پژوهش و بدبینی نسبت به پژوهشگران در برخی از دست اندرکاران آموزش وپرورش.

● تعیین وضع مطلوب تربیت هنری:

اگر چه تلاشهای صورت گرفته در جهت طراحی و تدوین برنامه درسی جدید هنر در دوره ابتدایی و نیز تلاشهایی که در همین راستا برای برنامه درسی هنر دوره راهنمایی صورت گرفته، امید بخش است و باید آن را به فال نیک گرفت، لیکن بی مهری یا حداقل کم لطفی اعمال شده در ارتباط با این حوزه، عمیقتر، گستردهتر، و ریشهدارتر از آن است که به این سادگی و به این سرعت قابل ترمیم باشد.

مهرمحمدی(۱۳۸۳) در این باره میگوید:

« هنوز تا تبدیل شدن هنر به یک مقوله یا موضوع اساسی آموزشی در آموزش و پرورش، که غفلت یا کم توجهی به آن در سطوح مختلف، اعم از سیاست گذاری و اجرا، به منزله یک محرومیت غیر قابل جبران تربیتی به حساب آید، فاصله بسیار است» ( ص،۲۲۸).

گر چه فاصلهای که به آن اشاره شده زیاد است، لیکن تحولاتی که در حوزه اندیشه بشری صورت گرفته و حرکتها و جنبشهایی که در سالهای اخیر آغاز گردیده، بارقه امیدی را در حوزه تربیت هنری ایجاد میکند. نفی نگاه تکساحتی به هوش و پذیرش ایده وجود هوشهای چندگانه در انسان، که از آن جمله میتوان به هوش موسیقیایی، هوش فضایی، هوش زبانی و هوش حرکتی- جنبشی؛ اشاره کرد، مشروعیتی برای تکثرگرایی در برنامهها و اهداف و به طور کلی انواع تربیت فراهم میسازد که شامل تربیت هنری هم میشود. علاوه بر این، بازاندیشی در مفهوم سواد و رها کردن آن از دایره بسته سوادهای کلامی و عددی و باور به هنر به عنوان چهارمین مهارت اساسی در کنار مهارتهای خواندن، نوشتن و حساب کردن؛ موجب به رسمیت شناختن هنر به مثابه یکی از اشکال سواد و یکی از ابزارهای انتقال معنا؛ میشود( آیزنر،۱۹۹۴). به این ترتیب سواد هنری موضوعیت یافته و تربیت هنری ضرورت مییابد.

در همین راستا ملاحظه میگردد، در پژوهشی که با عنوان بررسی ویژگیهای انسان مطلوب نظام آموزش وپرورش جمهوری اسلامی ایران در افق بیست ساله، به انجام رسیده؛ سواد هنری، باز هم به عنوان یکی از اشکال سواد محسوب شده است( فتحی واجارگاه، ۱۳۸۴).

به این ترتیب، با مطرح شدن هنر به عنوان چهارمین مهارت اساسی و طرح و پذیرش ایده معرفت زیباییشناسی به عنوان یکی از اشکال دانستن و شیوههای کسب معرفت و درک معنا، دیگر پذیرفتنی و مجاز نیست که تربیت هنری صرفاً به کسانی که دارای استعداد ویژهای در این زمینه هستند محدود شود، بلکه میبایستی جنبه عام و همگانی پیدا کند.

علاوه بر این، اگر هنر نوعی سواد و زبان هنر، زبانی قابل آموزش است؛ آموختن آن جنبه اجباری، عمومی و همگانی پیدا میکند. البته باید توجه داشت که فعالیت هنری که منجر به تولید هنری میشود، جنبه گزینشی و انتخابی دارد و خاص هنرمندان است؛ در حالی که همگان میتوانند در برخورد با زیباییهای طبیعی به طور عام و در مواجهه با آثار هنری به شکل ویژه و خاص، تجربه زیباییشناسی داشته باشند منوط به این که در این زمینه تربیت شده باشند( برودی، ۱۹۷۹). بنابراین لازم است که آموزش و پرورش در کنار توجه به پرورش استعدادهای خاص در زمینه تولید هنری، امکان برخورداری همه دانشآموزان از سطحی از تربیت هنری را فراهم سازد( رضایی،۱۳۸۶).

از این گذشته، علاوه بر اینکه میبایستی تربیت هنری و زیباییشناسی به مثابه آموزش عمومی و همگانی تلقی شود، لازم است که این نوع تربیت، به منزله یک فرا برنامه درسی و روح حاکم بر کل برنامه آموزشی مورد توجه قرار گیرد. معرفی هنر به عنوان چهارمین مهارت اساسی، همتراز و هموزن با سه مهارت اساسی خواندن، نوشتن و حساب کردن و نیز طرح ایده تربیت هنری و زیباییشناسی به مثابه آموزش همگانی، دلالت بر آن دارد که هنر و تربیت هنری ویژگی عام و فراگیر دارد و تنها به عدهای که استعداد خاصی در این زمینه دارند، محدود نمیشود. به علاوه نگاه توحیدی به پدیدههای هستی و حضور در نظام نمادین عالم که صحنه بیان اسماء الهی در قالبهای مختلف است( علمالهدی، ۱۳۸۶)، ایجاب میکند که تربیت هنری با دو قابلیت کلی رمزگذاری و رمزگشایی به منزله روح حاکم بر کلیه مواد درسی مورد توجه قرار گرفته و از دایره تنگ آموزش هنر خارج شود و به یک فرا برنامه درسی تبدیل گردد. به عبارت دیگر توسعه قابلیتهای هنری دانشآموزان میتواند کارکرد ثانوی تقریباً همه حوزههای موضوعی دیگر منظور شده و هنرها به فرا برنامه درسی نظام آموزشی تبدیل شود( جاکوبز۱۹۸۹، به نقل از مهرمحمدی ۲۰۰۳).

بنابراین، به دست آوردن سواد هنری توسط همه دانشآموزان، تلقی تربیت هنری و زیباییشناسی به مثابه آموزش عمومی و همگانی، تبدیل شدن تربیت هنری به یک فرابرنامه درسی، و حاکمیت ادراک هنری و زیباییشناسی بر همه اجزاء و عناصر نظام آموزش و پرورش از سطح سیاستگذاری تا اجرا؛ وضعیت مطلوبی است که تحقق آن باید مطمح نظر قرار گرفته و اراده جمعی در سطح آموزش و پرورش و فراتر از آن بر عملی شدن این مقصود، استوار گردد.



   

 

خبرنامه(دریافت مقاله)





Powered by WebGozar

نظر سنجی
آیا با طرح حذف کنکور موافقید ؟ آیا به نظر شما اجرایی است ؟





آمار سایت




  

تعداد مقالات:

کشورهای بازدیدکننده
  free counters
پیوند های روزانه